* Meditatie Archieven | ZanZen | Spirituele Academie
All posts in "Meditatie"

Het Kruis loslaten

Het kruis loslaten

Paasgedachten

De greep van het instituut Rooms-Katholieke Kerk is diep verankerd in onze cultuur. Juist in deze aanloop naar Pasen ervaar ik hoe moeilijk ik los kom van de beelden en opvattingen die mij in de jaren vijftig zijn ingeprent. Pasen, dat is de kruisiging, het zoenoffer, het ultieme lijden en tenslotte de overgave. De opstanding daarna was iets mysterieus waaraan ouders en priesters maar gauw voorbij gingen. ‘Het kruis loslaten’ geeft een andere visie.

The Passion

Neem nu The Passion, wereldwijd een grote hit. Die houdt op bij de kruisiging. Dramatisch moment, groots in de theatrale uitvoering. Maar het bevestigd het uiterlijke beeld van de lijdende Christus. Geen moment aandacht voor wat de kruisiging werkelijk betekenen kan. Als ik al ga kijken wordt ik vast en zeker weer gevangen in die eenzijdige presentatie, die verkrachting van het Christusverhaal tot een persoonlijke gebeurtenis.

Geen offers meer

De betekenis van het leven van Christus is veel groter en veel meer omvattend dan wat de formele kerk ons wil doen geloven. De komst van Christus en zijn broeder Boeddha betekent een omwenteling in de menselijke geschiedenis en het menselijk bewustzijn. We maken een sprong van uiterlijk naar innerlijk. Beide Meesters vertellen dat God of Boeddhanatuur niet buiten ons is maar in ons.

De noodzaak van bloedoffers en zoenoffers is dan niet meer nodig. Er hoeven geen goden meer gunstig gestemd te worden met dierenoffers of mensenoffers. De verlossing, de verlichting, ziel en zaligheid liggen in onszelf. Maar zolang we op de schatkist blijven zitten blijft die schat verborgen.

Boeddha is wijsheid, God is liefde en wij hebben beiden in ons, wij zijn liefde en wijsheid. Dat we er niet naar leven of durven leven is onbegrip en onwetendheid met alle ellende die dat dagelijks in de wereld voortbrengt. Juist dát is het kruis en de kruisiging. Wat is dan ‘het kruis loslaten’?

Wat brengt de Paasgedachte dan echt?

De Hof van Gethsemane verhaalt over de zielestrijd: voeg ik me weer bij de slapende kudde of blijf ik staan voor wat ik weet, beleef en geloof? Durf ik, kan ik de eenzaamheid aan om voorbeeld in liefde te zijn, zonder oordeel over de kudde en haar kruis, in compassie met de onwetendheid? Kan en wil ik de pijn en angst die ik zelfs in mijn directe omgeving zie, dragen? Durf ik de weg verder te gaan?

Het laatste avondmaal symboliseert het samen delen en integreren van de eenheid met God en de broederschap van de mens. De veelomvattendheid daarvan is nauwelijks te ervaren, laat staan te begrijpen. De moeizame (en leerzame) weg naar die integratie zien we bij de inspanning die het kost om tot politieke oplossingen te komen in bijvoorbeeld de Verenigde Naties of nu de vluchtelingencrisis. Maar evenzogoed bij het oplossen van burenruzies.

De kruisiging.

Over de betekenis van het kruis valt veel te zeggen. Maar dat later.

De kruisiging verbeeldt het proces dat de mens en de mensheid gaan om los te komen van ons gevangen zijn in tijd en ruimte. In boeddhistische termen: om het voorwaardelijk bestaan op te laten lossen in het onvoorwaardelijk bestaan.

Goede Vrijdag symboliseert daarom niet de kruisiging maar juist het kruis loslaten, uitgedrukt in de zin: ‘Het is volbracht’.

Zeven uitspraken zijn toegeschreven aan Christus terwijl hij de kruisiging onderging. Elk is een aanwijzing over de stappen naar groter bewustzijn. Kerngedachte in dat grotere bewustzijn is de vestiging van God’s koninkrijk op aarde. God is niet te ontmoeten in een later hiernamaals of een verre hemel ergens in het uitspansel. Gewoon hier en nu, op aarde, in onszelf.

Ik citeer de zeven uitspraken zonder commentaar. Mediteer er eerst zelf eens op en breng ze in verband met de kerngedachte. Onderzoek waar je op aangeleerde opvattingen en beelden stuit. Wat raakt je, waar voel je weerstand, hoe raak je in verwarring? Neem een uitspraak en neem waar wat je reacties zijn. Verander daar niets aan. Laat het zijn zoals het komt. Wees de Getuige. Ga er in ieder geval niet rationeel over nadenken. Het zijn immers mystieke teksten die hun betekenis alleen via innerlijke beleving openbaren.

  1. ‘Vader, vergeef het  hen want ze weten niet wat ze doen’
  2. ‘Heden zult gij met mij zijn in het paradijs (de zaligheid)’
  3. ‘Vrouw, ziedaar uw zoon.’ Daarna zei hij tot de leerling:  ‘Ziedaar uw moeder.
  4. ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt gij mij verlaten?’
  5. ‘Mij dorst’
  6. ‘Het is volbracht’
  7. ‘Vader, in uw handen vertrouw ik mijn geest’

Vakantie doet wonderen

zanzen aan zee

Een vakantie doet wonderen. Jazeker!

Dit keer ook weer. Ik werd met mijn neus op de harde feiten gedrukt. Ik ben van 1947, niet de jongste meer dus. De lange autorit dwars door de chaotische drukte van Bremen en Hamburg naar Denemarken is slopend, zowel heen als terug. Bijkomen duurt dan wat langer. Dat gaat eigenlijk van de vakantiedagen af. Of we kunnen langer op vakantie gaan natuurlijk. Dat voor de volgende reis. Het zag er in ieder geval niet naar uit dat deze vakantie wonderen zou doen.

Thuis gekomen wacht dan het gewone leven weer. Dat vraagt me: “Wat ga je nu doen? Waar ga je tijd en energie aan besteden?” De vakantie heeft me het antwoord daarop al gegeven. “De tijd die mij nog rest is kostbaar. Feitelijk is elke dag van je leven kostbaar. Maar als de jaren gaan tellen wordt tijd steeds schaarser en dus kostbaarder. Dus Mind Your Time.

vakantie doet wonderen

Een tochtje door de fjorden kan ik nog hebben!

Afgelopen weekend zie ik in Amsterdam een cruiseschip liggen. Een enorme drijvende torenflat. Ik moet er niet aan denken om daar ook maar een dag op door te brengen. Ik gun het iedereen, maar ik heb niet het idee dat een cruisereis mij veel voldoening zal geven. Eerder ga ik me stierlijk vervelen omdat er niet veel meer te doen is dan consumeren en je laten entertainen.

Compassie en Inzicht

Andy Anderson, je vindt hem op Facebook, was van plan om te gaan eten in een héél erg goed restaurant, een chique tent. Dat diner zou hem $100 kosten. Onderweg komt hij een zwerver tegen. Spontaan geeft hij zijn $100 aan de zwerver. De reacties op Facebook gaan alle kanten op, dat kun je voorstellen. Voor hem voelt het heel goed. “Ik heb dat diner niet echt nodig. Hoeveel dagen kan die man er niet van eten?” Een aandachtige, snelle overweging gevolgd door een spontane actie.

De overweging en actie van Andy gebeuren niet zomaar. Ze zijn gebed in zijn morele ethiek, een beoefening van compassie en inzicht die je onvoorwaardelijk verbonden doen voelen met alle mensen, alle levende wezens en het hele universum. Die ethiek laat je niet onberoerd, integendeel, ze zet zich om in acties als die van Andy. Wordt de wereld daar beter van? We hebben weinig andere keus, vrees ik.

Het wonder uit mijn vakantie

Terug naar de vraag van het gewone leven. Ja, mijn tijd is kostbaar. Wat wil ik nog doen? Wat ga ik nog doen? Dat zijn twee activiteiten:

  1. Mediteren en meditatieles geven. Dat kan ik tot mijn dood toe doen. Daarbij hoort meditatie in de maatschappij zetten.Zonder maatschappelijk engagement kan meditatie al gauw in haar tegendeel veranderen,  ideologisch en filosofisch worden zonder grond.
  2. Kleine ondernemers bijstaan die maatschappelijk, sociaal of spiritueel kapitaal aan de samenleving toevoegen. Ik kan hen helpen hun passie ook om te zetten in pegels. Voor dat laatste ontbreekt het hen dikwijls aan kennis en tijd. Een minimum inkomen is het gevolg. Maar dat kan dus ook anders.

Eerder schreef ik al dat ik geen druk en ongezonde spanning meer wil in mijn leven. Ik merk dat het  best moeilijk is om me daar aan te houden. Er is nog zoveel werk te doen om een gezonde en vrije samenleving te realiseren. De mogelijkheden die er liggen zijn zo veelvuldig. Ik moet leren dat ik best een beetje achterover mag leunen. Ik mag er op vertrouwen dat we met velen zijn om de donkere schaduwen van macht, onderdrukking en onwetendheid te transformeren. Ja, een vakantie kan wonderen doen.

Verwerken

Daarnaast, ik heb ook tijd nodig om gebeurtenissen goed te verwerken. Neem het drama in Oss. “Het leven is kostbaar”, zei mijn Dzogchen leraar altijd, “Verspil er geen dag van.” Als levens die nog maar net begonnen zijn zo plotseling weggerukt worden, levens die nog tot ontplooiing moesten komen, dan mag je in alle opzichten spreken van verlies. `Dat voelen ouders die dat nieuwe leven mogelijk hebben gemaakt. We moeten grote compassie met hen  hebben. Dat voelen ook vrijwel alle Nederlanders gezien de reacties.

De maakbaarheid van ons leven is tamelijk beperkt, realiseer ik me bij zulke pijn. Het is precies die pijn die je liever niet voelt maar die wel knaagt aan je ziel. Ze verwijst naar onze afhankelijkheid, ontstaan en vergaan, naar tijdelijkheid en verandering. Ze verwijst vooral naar ons dramatisch grote verlangen naar geluk, gemoedsrust, naar geborgenheid in de schoot van Licht en Leven.

Vakantie doet wonderen

Pavel Filonov (1915)

Dat is wat ik voel als ik mensen in elkaars armen zie huilen bij de bloemenzee. Nee, zo’n drama verdwijnt niet uit je gemoed en geest na het leggen van bloemen en tekenen van een condoleance register. Je blijft je, net als ik, een lange tijd onrustig voelen, je ligt te woelen in je bed of je drinkt een glas teveel.

Gemoedsrust helpt om bruggen te slaan

Niet alleen het leven is kostbaar, ook gemoedsrust is een heilig goed. Hoe reageer ik op zulke heftige gebeurtenissen? Laat ik alle pijn, angst en woede toe of sla ik dicht, wordt ik chagrijnig en reageer ik af op anderen? Ik merk dat de jaren van mediteren mij meer en meer helpen om van de pijn naar de hoop te gaan, van de angst naar het diepe verlangen, van de woede naar compassievol handelen. Gemoedsrust helpt mij om die bruggen te slaan.

Gemoedsrust is het geschenk dat je krijgt als je thuis gekomen bent bij jezelf. Het helpt mij ongezonde spanning op te lossen, helder te zien wat mij wel past en niet past. Het voorkomt dat ik in vooroordelen schiet en anderen niet meer zie. Vakantie is de uitgelezen tijd om daar eens bij stil te staan.

Ik laat het dus bij deze twee activiteiten. Kleine ondernemers bijstaan is mijn manier om meditatie een maatschappelijk engagement te geven. Het helpt ondernemers om gefocust te zijn op wat ze het liefst doen en te vertrouwen op wie ze wezenlijk zijn. Consequentie is dat ik andere activiteiten moet loslaten. Dat hoort onverbiddelijk zo bij keuzes maken.

Community gesprekken

Ik denk er over free flow talk sessies te organiseren over “Meditatie en Maatschappij”. Daarin delen we we inzichten, zorgen en hoop. Kunnen we mediteren en ontspannen het onverwachte verwelkomen. De Arnhemse meditatiegroep heeft daar interesse in. Ik hou je op de hoogte via de verschillende media.

Dan toch maar een keer zo’n cruise? Ik denk het niet. Liever een mooie tocht door de Hooglanden. Zonder files, razende snelheidsduivels, ongelukken en spanning om de boot te halen. In plaats daarvan ruimte, wijkende horizonnen, flitsende inzichten, verdampende zorgen, een glimp van de leegte. Zodat ik weer kan zeggen: Deze vakantie doet wonderen.

Is mijn leven voltooid?

Is mijn leven voltoid?

Is euthanasie een oplossing?

Is mijn leven voltooid en is euthanasie dan een oplossing? Ben Berger, een lieve en wijze Jezuït op hoge leeftijd schreef dit artikel enkele jaren terug. Er was toen veel te doen over nieuwe wetgeving. Nog steeds gaat het gesprek over euthanasie door. Passen huisartsen op hun tellen. Nog steeds lijden er mensen aan een bestaan dat nauwelijks leven genoemd mag worden. Leven zij met de vraag “is mijn leven voltooid?” Een persoonlijk verhaal ter overweging in je dagelijkse meditatie.

Ik ben er klaar voor.

Francoise, een bewoonster van Huize Kohlmann,  was klaar voor de dood. Ze was lid van een seculiere instituut, had als religieuze  op veel plaatsen in de wereld gewerkt. Zelfs in het  vroegere huize Kohlmann. Ze voelde dat haar tijd gekomen was. Ze lag in bed en vroeg om de ziekenzalving en de communie. En zo gebeurde. Daarna sloot ze haar ogen, vouwde haar handen en glimlachte. En bleef glimlachen. Ze was er klaar voor. Een paar dagen later overleed zij.

Waarom ik dit verhaal vertel? Er is nogal wat te doen over een nieuw wetsontwerp waarbij mensen zelf kunnen bepalen wanneer zij willen sterven. De reden wordt genoemd: Het leven is voltooid.

Nu denk ik, het leven is pas voltooid bij de dood. Niet eerder. Je kunt er wel klaar voor zijn, zoals Francoise. Haar leven was niet voltooid. Haar leven werd voltooid. Daar ben ik van overtuigd. Ons leven is nooit af. Hoe oud ik ook wordt, wat me ook overkomt, ik heb het gevoel dat ik nog steeds innerlijk kan groeien en dat dat van mij gevraagd wordt. Maar ook dat ik tot mijn dood toe nog steeds onaf zal zijn.

Reincarnatie

Ik kan dan ook best begrijpen dat sommigen overtuigd zijn van een of andere vorm van reïncarnatie. Een steeds weerkerend leven tot je – laten we zeggen – de volmaaktheid of heelheid bereikt hebt. Ik denk niet dat ik die volmaaktheid of die heelheid bij de dood bereikt zal hebben. Misschien dat heiligen dat kunnen zeggen. Maar dat weet ik niet. Ik ben niet heilig.

Waar ik wel in geloof is dat ik op het moment van de dood in de ontmoeting met God voltooid wordt. Wat ik niet kon bereiken in mijn leven zal me gegeven worden bij de dood. Dan zal God me opnieuw geboren doen worden tot degene die Hij voor ogen had, toen Hij me in het leven riep. Voltooid. Ja, dan. Dan mag ik dit lied zingen:”Neem mij aan zoals ik ben, Zuiver uit wie ik zal zijn. Druk uw zegel op mijn ziel en leef in mij”.

En vooraf? Er kan van alles gebeuren.

Dan maar liever dood

Lang geleden werd ik als pastor bij een oude vrouw geroepen in een van de verzorgingshuizen in Arnhem. Ze lag op bed, want ze wilde niet meer leven. Ze wilde  geen medicijnen meer. Ze wilde dood. Altijd had zij haar leven aangekund vanuit een persoonlijk gebed, met name tot de heilige Gemma Galgani, een godvruchtige vrouw die in 1940 heilig verklaard werd. Ze had een prentje van  haar boven haar bed. Maar nu was het alsof ze tegen een muur bad. Geen greintje troost of bemoediging. Daarom ging ze liever dood, dan om zo nog verder door het leven te moeten gaan.

Ik sprak met haar over hoe ze zich voelde. Over de heilige Gemma, die zo’n slechte gezondheid had als jonge vrouw dat ze niet in het klooster van de Passionistinnen kon intreden. Later kreeg zij desondanks heel veel bovennatuurlijke ervaringen.

Het was geen gemakkelijk gesprek. Luisteren, zoeken naar woorden. Voor haar en voor mij. Soms viel er een stilte. In een van die stiltes keek ik de kamer rond en zag een bijbel liggen, opengeslagen. Ook daar spraken we over. Toen ik goed keek, zag ik hoe bijzonder de plaats was waar de bijbel was opengeslagen. Een van de kleinste boekjes uit de bijbel: Het Hooglied. Een boekje waarin de liefde bezongen wordt, maar ook de verlatenheid van de afwezigheid van de beminde.

De vreugde weervinden

Op de opengeslagen bladzijde las ik:”’s Nachts in mijn slaap zoek ik mijn lief. Ik zoek hem, maar ik vind hem niet. Laat ik opstaan, rondgaan in de stad, laat ik in de straten en op de pleinen, zoeken naar mijn allerliefste. Ik zoek hem, maar ik vind hem niet”.

Ik las de tekst hardop aan haar voor. Verwonderd liet de vrouw mij weten:“Dat is precies wat ik voel”. Die herkenning – voelde ik – raakte haar diep. We spraken daarover nog enige tijd met elkaar. Voorzichtig vroeg ik haar of ze de communie wilde ontvangen. Zo gebeurde. Het was duidelijk zichtbaar dat een grote vrede en vreugde over haar kwam. Ik ben heel stilletjes weggegaan. Ze had haar geliefde teruggevonden.

Later hoorde ik dat ze weer was gaan eten en haar medicijnen weer innam en nog een aantal jaren geleefd heeft. Blijkbaar was ze nog niet klaar voor de dood. Was haar leven nog niet voltooid. Of beter misschien: nog niet tot voltooiing gebracht.

November 2016, Ben Bergen msc

>